რა უნდა ვიცოდეთ ვირუსული ინფექციების, ე.წ. ბატონების შესახებ
9 იან 2025

მოსახლეობაში “ბატონების” სახელით გავრცელებული ბავშვთა ავადობა გადამდები ვირუსული დაავადებებია. ეს სახელწოდება მომდინარეობს ქართული წარმართული რელიგიური შეხედულებებიდან.
“ბატონებს” მიეკუთვნება ისეთი ვირუსული ინფექციები, როგორებიცაა: ქუნთრუშა, წითელა, წითურა, ჩუტყვავილა, ყბაყურა, ყივანახველა.
წითელა, წითურა, ყბაყურა და ჩუტყვავილა ვირუსული ინფექციებია, ქუნთრუშა კი იმით განსხვავდება მათგან, რომ მას არა ვირუსი, არამედ ბაქტერია იწვევს.
ბატონები ბავშვთა ინფექციებია, რადგან, როგორც წესი, ისინი ძირითადად ბავშვობის ასაკში გვხდება. თუმცა, თუ ადამიანს ბავშვობაში არ გადაუტანია ინფექცია, ისინი ზრდასრულ ასაკშიც შესაძლოა დაემართოს.
ქუნთრუშას გამომწვევი არის A ჯგუფის ბაქტერია სტრეპტოკოკი. გამოყოფენ ქუნთრუშის მსუბუქ, საშუალო, მძიმე და ტოქსიკურ ფორმებს, თუმცა ყველაზე ხშირად მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის ფორმები გვხვდება.
ქუნთრუშა იწყება შემცივნებით, თავისა და ყელის ტკივილით, ყლაპვის გაძნელებით, ტემპერატურის მატებით. თანდათან ძლიერდება ინტოქსიკაციის სიმპტომებიც – საერთო სისუსტე, გულისრევა, ღებინება, მადის დაკარგვა. დროთა განმავლობაში დიდდება ლიმფური კვანძები, კანზე ჩნდება წერტილოვანი გამონაყარი და ვითარდება ტონზილიტია (მწვავე ანგინა).
ქუნთრუშას ზოგადი სიმპტომებია:
ქუნთრუშას მსგავსი სიმპტომების გამოვლენისთანავე მნიშვნელოვანია მიმართოთ პედიატრს. ქუნთრუშას დიაგნოსტირებისთვის, გარდა სიმტომებზე დაკვირვებისა, შეიძლება საჭირო გახდეს A ჯგუფის ბეტა-ჰემოლიზური სტრეპტოკოკის გამოყოფა პირ-ხახიდან აღებული ლორწოს ნათესში და სტრეპტოკოკის M პროტეიდის მიმართ ანტისხეულების ტიტრის განსაზღვრა.
ქუნთრუშას სამკურნალოდ გამოიყენება ანტიბიოტიკები. თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ ანტიბიოტიკური მკურნალობა ექიმის მიერ იყოს დანიშნული.
გამომდინარე იქიდან, რომ ქუნთრუშას იწვევს ბაქტერია და არა ვირუსი, სამწუხაროდ, მისი საწინააღმდეგო ვაქცინა არ არსებობს.
ქუნთრუშას გავრცელებისას მისი თავიდან აცილების საუკეთესო გზა ხელების ხშირი დაბანაა. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია არ გამოიყენოთ საერთო/საზიარო ჭურჭელი, თეთრეული, პირსახოცი და ჰიგიენური ნივთები.
წითელა არის საკმაოდ მძიმე ვირუსული ინფექცია, რომელსაც ახასიათებს ცხელება და გამონაყარი.
წითელა ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ბატონებია და მას იწვევს მორბილივირუსი. წითელა ჰაერ-წვეთოვანი გზით ვრცელდება და მისი ინკუბაციის პერიოდი 10-14 დღე გრძელდება.
წითელა იწყება ზემო სასუნთქ გზებთან დაკავშირებული ჩივილებით – ცხვირიდან გამონადენი, მშრალი ხველა, ცემინება, რასაც თან ახლავს მაღალი სიცხე. მოგვიანებით ჩნდება გამონაყარი, რომელიც ყურების უკანა ზედაპირიდან იწყება და ვრცელდება სახის, სხეულის, კიდურების მიმართულებით. გამონაყარს თან ახლავს კონიუნქტივიტის სიმპტომები – თვალების სიწითლე, ცრემლდენა.
წითელას ყველაზე გავრცელებული სიმპტომებია:
წითელას შეიძლება მოჰყვეს მრავალი გართულება და ზოგიერთი შეიძლება იყოს ძალიან სერიოზული, კერძოდ:
წითელას დიაგნოსტირება ეყრდნობა ანამნეზსა და ექიმის მიერ გამონაყარის ვიზუალურ დათვალიერებას. თუმცა, დიაგნოსტირებისთვის შესაძლოა საჭირო გახდეს შემდეგი ლაბორატორიული ტესტები:
რაც შეეხება წითელას მკურნალობას, შესაძლებელია მხოლოდ სიმპტომატური მკურნალობა გართულებების თავიდან ასარიდებლად.
სიმპტომების მართვა შესაძლებელია:
წითელას პრევენციის საუკეთესო საშუალება ვაქცინაციაა. წითელას, წითურას და ყბაყურას თავიდან აცილებისთვის არსებობს MMR და MMRV ვაქცინები, რომლებიც ტარდება ბავშვობის ასაკში და მათი გაკეთება მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაშია ხელისაწვდომი.
წითურა არის მწვავე ინფექციური დაავადება, რომელიც გამოწვეულია რნმ-ვირუსით. წითურას ახასიათებს გამონაყარი სახესა და სხეულზე. წითურას ინკუბაციის პერიოდი გრძელდება 2-3 კვირა.
წითურაზე საუბრისას აღსანიშნავია, რომ არსებობს ე.წ. თანდაყოლილი წითურას სინდრომი (CRS), რომელიც არის წითურას ყველაზე სახიფათო ფორმა. თანდაყოლილი წითურას სინდრომის დროს ვირუსი გადაეცემა ორსულიდან ნაყოფს და მას შეუძლია ახალშობილებში გამოიწვიოს კანის, სმენის, მხედველობის, გულისა და ტვინის პრობლემები.
ადამიანების 30-50%-ს წითურას სიმპტომები შეიძლება საერთოდ არ აღენიშნებოდეს, თუმცა ისინი მაინც არიან წითურას ინფექციის გამავრცელებელი. სიმპტომების გამოვლენის შემთხვევებში კი წითურას სიმპტომები მოიცავს:
წითურას დიაგნოსტირებისთვის, უპირველეს ყოვლისა, გამოიყენება ანამნეზი და გამონაყარის ვიზუალური დათვალიერება.
თუმცა, წითურას დიაგნოსტირებისთვის შეიძება საჭირო გახდეს შემდეგი ანალიზების გაკეთება:
რაც შეეხება წითურას მკურნალობას, წითელას მსგავსად მისი მკურნალობის მექანიზმი არ არსებობს და ამ შემთხვევაშიც შესაძლებელია მხოლოდ სიმპტომატური მკურნალობა, რომელსაც მკურნალი ექიმი განსაზღვრავს.
წითურას პრევენციის საუკეთესო საშუალება ვაქცინაციაა. წითელას, წითურას და ყბაყურას თავიდან აცილებისთვის არსებობს MMR და MMRV ვაქცინები, რომლებიც ტარდება ბავშვობის ასაკში და მათი გაკეთება მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაშია ხელმისაწვდომი.
ჩუტყვავილა ინფექციური დაავადებაა, რომელსაც ჰერპესვირუსების ჯგუფი იწვევს. სხვა ბატონების მსგავსად ჩუტყვავილაც ვრცელდება ჰაერწვეთოვანი და კონტაქტური გზით. ჩუტყვავილას საინკუბაციო პერიოდი 10-21 დღეა, საშუალოდ 2 კვირა.
ჩუტყვავილა იწყება ტემპერატურის მომატებით, რასაც თან ახლას ზოგადი სისუსტე. ჩუტყვავილას გამოვლენას 3 ეტაპად ყოფენ გამონაყარის სპეციფიკურობის გამო:
პირველ ეტაპზე გამონაყარი ვარდისფერი 2-4 მმ-იანი ლაქებია, რომლებიც ჩნდება ტანზე და თანდათან ვრცელდება სახეზე, თავის თმიან ნაწილზე, კიდურებზე და შესაძლოა გაჩნდეს პირის ღრუს ლორწოვან ნაწილზეც.
მეორე ეტაპზე გამონაყარი ლაქოვანი, ოდნავ ამობურცული, ბუშტუკოვანი, ჩირქოვანი და ეროზიულია.
მესამე ეტაპზე კი გამონაყარი ფუფხითაა დაფარული.
თუმცა აღსანიშნავია, რომ გამონაყარის გავრცელება სახესა და სხეულზე ტალღისებურად მიმდინარეობს, რაც იმას ნიშნავს, რომ სხვადასხვა ტიპის გამონაყარი ერთდროულად შეიძლება ჰქონდეს ბავშვს სხეულზე.
ჩუტყვავილას თითოეულ ტალღას ტემპერატურის მომატება ახლავს თან.
გარდა ამისა, გამონაყარს ახასიათებს ქავილი, რაც ინფექციის შეჭრის წინაპირობაა.
ერთი კვირის შემდეგ წყლულები მთლიანად ხორცდება და ეროზიულ ქერქებს ტოვებს, რომლებიც თანდათან ძვრება და ინფექციაც სრულდება.
ჩუტყვავილას სხვა ზოგადი სიმპტომებია:
ჩუტყვავილას დიაგნოსტირება ხდება ანამნეზისა და გამონაყარის ვიზუალური დათვალიერების საფუძველზე.
ჩუტყვავილას მკურნალობა კი სიმპტომურია. საჭიროა ბევრი სითხის მიღება, კანის სისუფთავის ზედმიწევნით დაცვა, რათა დაზიანებულ უბნებში ინფექცია არ შეიჭრას და მეორეული ბაქტერიული ინფექციები არ განვითარდეს.
ჩუტყვავილას პრევენციისთვის გამოიყენება ცოცხალი ვაქცინა, რომელიც 12 თვიდან კეთდება და 90%-ით იცავს ბავშვს ჩუტყვავილასგან, ინფიცირების შემთხვევაში კი უზრუნველყოფს, რომ დაავადება მსუბუქად მიმდინარეობდეს.
ყბაყურა ვირუსული ინფექციაა, რომელიც გამოწვეულია პარამიქსოვირუსების ჯგუფის ვირუსით. ყბაყურა აზიანებს ჯირკვლოვან ორგანოებს, ყველაზე მეტად სანერწყვე ჯირკვლებს, თუმცა შეუძლია დააზიანოს სათესლე ჯირკვლებიც, თავის ტვინი და პანკრეასი.
ყბაყურა იწყება შემცივნებით, ტემპერატურის მომატებით, ყბაყურა ჯირკვლის გადიდებით, რასაც მოჰყვება ენისქვეშა და ყბისქვეშა სანერწყვე ჯირკვლების გადიდება. ჯირკვლების გადიდებას თან ახლავს ტკივილი, რომელიც უფრო საგრძნობია ღეჭვის დროს.
ზოგადად ყბაყურას სიმპტომები შეიძლება მოიცავდეს:
ყბაყურას ზოგჯერ შეიძლება მოჰყვეს ისეთი გართულებები, როგორებიცაა:
საწყის ეტაპზე ყბაყურას დიაგნოსტირებისთვის გამოიყენება ანამნეზი და ჯირკვლების გასინჯვა.
დიაგნოსტირების პროცესში გამოყენებული შეიძლება იყოს:
ყბაყურას მკურნალობა ფოკუსირებულია სიმპტომების შემსუბუქებაზე. როგორც წესი, ყბაყურა თავისთავად გადის რამდენიმე კვირაში.
ყბაყურას პრევენციის საუკეთესო საშუალება ვაქცინაციაა. წითელას, წითურას და ყბაყურას თავიდან აცილებისთვის არსებობს MMR და MMRV ვაქცინები, რომლებიც ტარდება ბავშვობის ასაკში და მათი გაკეთება მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაშია ხელმისაწვდომი.
ყივანახველა სასუნთქი გზების მწვავე ინფექციაა, რომელსაც იწვევს ბაქტერია Bordetella pertussis. ყივანახველას ახასიათებს ციკლური მიმდინარეობა და პაროქსიზმული (შეტევითი), სპაზმური და გახანგრძლივებული ხველა.
ყივანახველას ადრეული სიმპტომები გაციების მსგავსია, მათ შორისაა: სურდო, მსუბუქი ცხელება და ხველა. 1-2 კვირის შემდეგ კი სიმპტომები ძლიერდება და იწყება შეტევითი, სპაზმური, ყივილის მსგავსი ხველა. ხველას შეიძლება თან ახლდეს ღებინება. გარდა ამისა, ყივანახველას ახასიათებს დაღლილობის შეგრძნება.
გასათვალისწინებელია, რომ ყივანახველას ზოგჯერ მძიმე, სიცოცხლისთვის საშიში გართულებები ახლავს თან.
ყივანახველას გართულებები შეიძლება იყოს:
ყივანახველას დიაგნოსტირებისთვის შეიძლება გამოყენებული იყოს კლინიკური შეფასების მეთოდი - სიმპტომებზე დაკვირვება, განსაკუთრებით კი ხველის შემდგომ ხმოვანებაზე.
ექიმისთვის ყივანახველას დიაგნოზის მთავარი მაჩვენებელი შეიძლება იყოს გახანგრძლივებული და ინტენსიური ხველა, რომელსაც ზოგჯერ თან ახლავს ღებინება ან სუნთქვის გაძნელება.
თუმცა ყივანახველას დიაგნოსტირებისთვის შესაძლოა საჭირო გახდეს შემდეგი ლაბორატორიული ანალიზები:
ყივანახველას მკურნალობა ძირითადად ფოკუსირებულია სიმპტომების შემსუბუქებაზე. დაავადების ადრეულ ეტაპზე ზოგჯერ ანტიბიოტიკებით მკურნალობასაც იყენებენ.
ყივანახველას პრევენციის საუკეთესო გზა დიფტერია-ტეტანუსი-ყივანახველას (DTaP) ვაქცინაა. ეს არის კომბინირებული ვაქცინა, რომელიც ყივანახველასთან ერთად იცავს ადამიანებს დიფტერიისა და ტეტანუსისგან.
9 იან 2025