C ჰეპატიტი — მიმდინარეობა, გადაცემის გზები და გართულებები
13 ნოე 2024

C ჰეპატიტი მსოფლიოში ფართოდ გავრცელებული ინფექციური ვირუსია, რომელიც გლობალური ჯანმრთელობის უდიდეს გამოწვევას წარმოადგენს. დღესდღეობით, მსოფლიოში C ჰეპატიტის ვირუსით ინფიცირებულის 180 მლნ. ადამიანი, რაც დედამიწის მოსახლეობის 3%-ს შეადგენს. ზოგადად, ვირუსული ჰეპატიტები ინფექციური დაავადებებით გამოწვეული სიკვდილიანობის მეორე ყველაზე გავრცელებული მიზეზია ტუბერკულოზის შემდეგ.
ამ ბლოგში ვისაუბრებთ, რას წარმოადგენს C ჰეპატიტის ვირუსი, როგორია მისი გადაცემის გზები და რა უნდა ვიცოდეთ პრევენციული ღონისძიებების შესახებ?
C ჰეპატიტის ვირუსი (HCV) გავრცელებული ინფექციური ვირუსია, რომელიც აფერხებს ღვიძლის ფუნქციონირებას და ღვიძლის ქრონიკული დაავადებების ერთ-ერთი წამყვანი მიზეზია.
C ჰეპატიტის ვირუსს საოცრად სწრაფი ადაპტაციის უნარი აქვს, სწორედ ამიტომ თვითგამოჯანმრთელება მხოლოდ ინფიცირებულების 15%-ში შესაძლოა დადგეს. ქრონიკული C ჰეპატიტის შემთხვევაში, ინფიცირებიდან ისეთი დაზიანებები, როგორებიცაა ციროზი, ღვიძლის უკმარისობა და ღვიძლუჯრედოვანი კიბო, შესაძლოა განვითარდეს 20-30 წლის შემდეგ.
C ჰეპატიტის საინკუბაციო პერიოდი, ანუ პერიოდი ვირუსის ორგანიზმში შეჭრიდან მის გამოვლენამდე, 20-დან 150 დღემდე გრძელდება, უმეტესად – 40-50 დღე. მწვავე C ჰეპატიტი რთულად შესამჩნევია, გამომდინარე იქიდან, რომ 100-დან 75 შემთხვევაში უსიმპტომოდ მიმდინარეობს.
მწვავე C ჰეპატიტი ორგანიზმში ვირუსის შეჭრიდან 6 თვის განმავლობაში ვითარდება. დაავადებას აქვს სიმპტომური და უსიმპტომო ფორმები. სიმპტომური C ჰეპატიტის 50% გამოჯანმრთელებით მთავრდება. უსიმპტომო მწვავე C ჰეპატიტის შემთხვევაში გამოჯანმრთელების ალბათობა შედარებით ნაკლებია.
ქრონიკული C ჰეპატიტი შეიძლება მიმდინარეობდეს ფარულად, თუმცა პერიოდულად მწვავდებოდეს, ან მუდმივად პროგრესირებდეს. ფარული ფაზა შეიძლება 15-20 წელიწადიც კი გაგრძელდეს. ამ პერიოდში ინფიცირებული პრაქტიკულად ჯანმრთელია, არაფერი აწუხებს. დაავადება ძირითადად სიყვითლის გარეშე მიმდინარეობს. ხანდახან თან ახლავს სხეულის ტემპერატურის მატება (37-38 გრადუსამდე).
ღვიძლში მიმდინარე ქრონიკული ანთებითი პროცესის შედეგად ყალიბდება ღვიძლის ფიბროზი, რა დროსაც ღვიძლის ქსოვილში დიდი რაოდენობით კოლაგენის ლაგდება, ხოლო მისი ელასტიკურობა იკლებს.
ღვიძლის ციროზ ქრონიკული ჰეპატიტის ერთ-ერთი მძიმე გართულებაა, რა დროსაც დარღვეულია ღვიძლის სტრუქტურა და ძირითადი ფუნქციები. ეს ღვიძლის უკმარისობის განვითარების წინაპირობას წარმოადგენს.
ღვიძლუჯრედოვანი კიბო, ღვიძლის უჯრედებისგან განვითარებული ავთვისებიანი სიმსივნეა, რომელიც ათიდან რვა შემთხვევაში ღვიძლის ციროზით დავადებულებს უვითარდებათ, თუმცა გამორიცხული არ არის, ღვიძლის ქრონიკული ანთების ფონზე ის ციროზის გარეშეც განვითარდეს.
C ჰეპატიტი გაცილებით სწრაფად პროგრესირებს აივ ინფიცირებულ პირებში. პროგრესირების ტემპი ასევე დამოკიდებულია ინფიცირების გზაზე. დაავადების სწრაფი პროგრესირება აღინიშნება ასევე პოსტტრანსფუზიული ინფიცირების შემთხვევაში.
ციროზის ჩამოყალიბებას განსაკუთრებით აჩქარებს: ღვიძლის თანმხლები დაავადებები, ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება და სიმსუქნე. ცნობილია ისიც, რომ ქალებთან შედარებით დაავადება მამაკაცებში უფრო სწრაფად პროგრესირებს. მნიშვნელოვანი ფაქტორია პაციენტის ასაკიც – რაც უფრო ზრდასრულ ასაკში მოხდება ინფიცირება, მით უფრო სწრაფად პროგრესირებს დაავადება.
ქრონიკული C ჰეპატიტის პროგრესირებისა და ზოგადად, დაავადების სიმძიმის შეფასებისთვის მნიშვნელოვანია ღვიძლის ფიბროზის ხარისხის გაზომვა.
ინფექცია უმთავრესად ღვიძლის ქსოვილს აზიანებს, თუმცა ცნობილია დაავადების ბევრი ღვიძლგარე გამოვლინებაც, რომლებიც ინიფიცირებულთა 30-35%-ს აღენიშნება. ეს გამოვლინებები მოიცავს: იმუნურ სისტემას, ნერვულ სისტემას, სახსრებს, თირკმელებს, კანს, თვალებსა და ასევე სხვა ორგანოებს. მათი განვითარების მექანიზმები ბოლომდე შესწავლილი არ არის, თუმცა ცნობილია, რომ უმრავლესობა ავტოიმუნური გენეზისაა.
მკურნალობა უკუნაჩვენებია დეკომპენსირებული ციროზის დროს, ასევე – ორსულებსა და ასაკოვან პაციენტებში. სიფრთხილე უნდა გამოიჩინოთ თანმხლები დაავადებების შემთხვევაშიც. ამ დროს მკურნალობის თაობაზე გადაწყვეტილებას ინდივიდუალურად იღებენ. მით უმეტეს, რომ C ჰეპატიტის სამკურნალო პრეპარატებს მრავალი გვერდითი ეფექტი ახასიათებს, როგორებიცაა: დეპრესია, ნევროზი, უძილობა, სისუსტე, ცხელება, თავის, კუნთებისა და სახსრების ტკივილი, გულისრევა-ღებინება, ფაღარათი, და ა.შ.
C ჰეპატიტი ყოველგვარი კლინიკური სიმპტომის გარეშე მიმდინარეობს და ხშირად, ლაბორატორიული კვლევის შედეგით, სრულიად შემთხვევით იგებენ. ზოგჯერ დაავადებას თან სდევს ზოგადი კლინიკური ნიშნები: საერთო სისუსტე, სიყვითლე, გრიპის მსგავსი სიმპტომები, დისკომფორტი მუცლის არეში, ქავილი, დეპრესია, წონის უეცარი კლება, უმადობა, უხასიათობა, გულისრევის შეგრძნება,ზოგადი აღგზნებადობა და სხვა. აღნიშნული სიმპტომები იმდენად ზოგადია, რომ ძალიან ხშირად C ჰეპატიტს არც კი უკავშირებენ.
C ჰეპატიტით ინფიცირება ხდება:
დაიმახსოვრეთ: C ჰეპატიტი არ გადადის შეხებით, ჰაერწვეთოვანი გზით, კოცნით და ახლო კონტაქტით.
ე.წ. სკრინინგ ტესტი განსაზღვრავს არის თუ არა სისხლში ანტისხეულები С ჰეპატიტის ვირუსის მიმართ. სკრინინგ ტესტის მეშვეობით დგინდება, თუ ოდესღაც ორგანიზმს ჰქონდა ვირუსთან კონტაქტი, თუმცა უშუალოდ ვირუსის არსებობას მხოლოდ PCR ტესტი (C ჰეპატიტის ვირუსის (HCV) რნმ-ის პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია) ადგენს.
მას შემდეგ, რაც პაციენტს დაესმება ქრონიკული C ჰეპატიტის დიაგნოზი, უნდა შეფასდეს ღვიძლის დაზიანების ხარისხი, რაც შესაძლებელია ღვიძლის ბიოფსიით ან სხვა არაინვაზიური გამოკვლევით. დამატებით, უნდა ჩატარდეს ანალიზი C ჰეპატიტის გენოტიპის დასადგენად, რადგან არსებობს C ჰეპატიტის 6 გენოტიპი, რომლებიც მკურნალობაზე განსხვავებულად რეაგირებენ. უფრო მეტიც, შეიძლება ადამიანი ინფიცირებული იყოს ერთზე მეტი გენოტიპით. სწორედ ღვიძლის დაზიანების ხარისხი და ვირუსის გენოტიპი გამოიყენება მკურნალობასთან დაკავშირებით გადაწყვეტილების მიღების პროცესში.
C ჰეპატიტის მკურნალობისთვის გამოიყენება:
ცნობისთვის, საქართველოს ყველა მოქალაქეს შეუძლია ჩაიტაროს უფასო სკრინინგი C ჰეპატიტზე ანტისხეულების აღმოჩენის შემთხვევაში, გააგრძელოს გამოკვლევები და C ვირუსის დადასტურების შემთხვევაში ჩაიტაროს ანტივურუსული მკურნალობა. მკურნალობა მიმდინარეობს ახალი თაობის ანტივირუსული მედიკამენტებით, რომლებიც ხელმისაწვდომია ყველასთვის, თანაც სრულიად უფასოდ.
C ჰეპატიტზე კვლევები უნდა ჩაიტარონ პირებმა, რომლებიც:
C ჰეპატიტით ინფიცირებულმა პირმა უნდა:
ინფიცირებულმა პირმა, აივით კოინფიცირების შემთხვევაში , უნდა მიიღოს დროული და შესაბამისი სამედიცინო დახმარება, მათ შორის:
C ჰეპატიტის პრევენციას ვაქცინისა და იმუნოგლობულინის არარსებობა ართულებს. თუმცა პრევენციის გზები მაინც არსებობს და ის ვირუსის გადაცემის თავიდან არიდებას მოიცავს. კერძოდ:
გახსოვდეთ: თანამედროვე მედიცინის მიღწევების წყალობით, C ჰეპატიტი ექვემდებარება მედიკამენტურ მკურნალობას, თუმცა, განკურნებულთა რიგში მოხვედრას დიდი ძალისხმევა სჭირდება როგორც ექიმის, ასევე პაციენტის მხრიდან.
13 ნოე 2024